پیش از این در نوشته ای استاندارد IEC برای تابلو های برق را معرفی کردیم، حال می خواهیم قسمت هایی از استاندارد IEC61439-2 را ترجمه و در اختیار شما قرار دهیم.
این نوشته ترجمه ای کلی است و لزوما کلمه به کلمه نیست و به بررسی اطلاعات ارائه شده توسط سازنده و نشانه گذاری های تابلو برق می پردازد. این ترجمه را می توانید در استاندارد های ایرانی هم پیدا کنید و در بسیاری از موارد این دو استاندارد (استاندارد ملی ایران و IEC) کاملا مشابه یکدیگر هستند.
نشانه گذاری شناسایی تابلو
سازنده تابلو برق باید برای هر تابلو یک یا چند برچسب تهیه کند. این برچسب ها باید به گونه ای باشند که نوشته ها به صورت ماندگار در مدت طولانی باقی بمانند و در محلی قرار گیرند که پس از نصب تابلو و در حال عملکرد، کاملا در معرض دید بوده و خوانا باشد. اطلاعات زیر با توجه به تابلو باید بر روی برچسب های شناسایی تابلو ارائه شود:
- نام و علامت تجاری سازنده. در صورتی که سازنده دارای علامت تجاری نبود فقط کافی است نام آن ذکر شود.
- تعیین شماره شناسایی برای تابلو برق به صورتی که با استفاده از آن بتوان اطلاعات مناسب را از سازنده تابلو برق به دست آورد.(برای مثال در اوج نیرو هر تابلو برق دارای یک QR کد است که با اسکن می توانید به مستندات فنی تابلو دسترسی داشته باشید.)
- تاریخ ساخت و علامت استاندارد های رعایت شده در هنگام ساخت تابلو برق.
- جریان اسمی تابلو برق یا InA. این عدد که توسط سازنده تعیین می شود نشان دهنده مقدار جریان بدون وقفه ای است که می تواند بدون اینکه دمای قسمت های مختلف تابلو طبق شرایط مشخص از مقادیر مقرر بیشتر شود، عیور کند.(برای مثال بیشتر اوقات جریان اسمی تابلو برق را برابر با جریان کلید اتومات ورودی در نظر می گیرند و بر اساس آن تابلو برق را طراحی می کنند.)
- ولتاژ اسمی تابلو یا Un. این عدد نشان دهنده بیشینه ولتاژ نامی یک سیستم الکتریکی است که مدار های اصلی تابلو برای اتصال به آن طراحی شده اند. در مدار های چند فاز ملاک ولتاژ فاز به فاز است و ولتاژ های گذرا لحاظ نمی شوند. برای ولتاژ های DC مقدار میانگین و برای AC مقدار موثر در نظر گرفته می شود.
- فرکانس اسمی تابلو برق یا fn . این عدد نشان دهنده مقدار فرکانسی است که مدار برای آن طراحی شده و شرایط عملکردی به آن ارجاع داده می شود.
شناسایی اجزای تابلو برق
در داخل هر تابلو برق اجزای الکتریکی بسیار زیادی وجود دارند که باید امکان شناسایی این اجزا، تک تک مدار ها و وسایل حفاظتی فراهم باشد. به هرکدام از اجزا یک تگ اختصاص داده می شود و داخل تابلو طوری نصب می شود که خوانا، دائمی و مناسب محیط فیزیکی باشد. این علامت ها و تگ های مورد استفاده باید مطابق با استاندارد IEC81346-2 باشند.(معادل این استاندارد استاندارد ملی ایران به شماره 81346-1 است که در نوشته ای جداگانه به نحوه لیبل گذاری تابلو برق خواهیم پرداخت و این استاندارد ها را بررسی می کنیم. همچنین نشانه های استاندارد سیم کشی در نقشه های برق در استاندارد ملی ایران به شماره 12369-1 است.)
مستند سازی و دستورالعمل ها
تمامی مشخصاتی که در بالا ذکر شد باید در یک فایل جداگانه توسط سازنده تابلو برق ارائه شود. این فایل را مستندات فنی تابلو برق می گوییم و علاوه بر موارد بالا باید شامل موارد زیر نیز باشد.
سازنده تابلو برق باید در مدارک خودر شرایط حمل، نصب، راه اندازی و بهره برداری صحیح و تعمیر و نگهداری تابلو برق و تجهیزات به کار رفته در آن را مشخص کند. در صورت نیاز در این مدارک باید ذکر شود که جهت تعمیر تابلو نیازی به مشورت با سازنده وجود دارد یا خیر. دستورالعمل ها باید مواردی که برای جابجایی، حمل و نصب و راه اندازی و بهره برداری صحیح و مناسب از تابلو برق دارای اهمیت خاصی است را بیان کنند. مثلا ارائه جزییات وزن برای جابجایی اهمیت خاص دارد. علاوه بر این دستور العمل های نصب باید جزییات کافی را برای راه اندازی ایمن تابلو برق به نصاب ارائه کنند. چنانچه تابلویی فقط برای محیط A در نظر گرفته شده است، در محیط B مورد استفاده قرار گیرد، هشداری در دستور العمل های بهره برداری به ضرح زیر باید وجود داشته باشد:
چنانچه مداربندی درون تابلو برق مشخص نباشد، برای مثال اتصالاتی از چندین منبع تغذیه ورودی مثل منابع فتوولتاییک، ژنراتور ها و یا باتری ها وجود داشته باشد، آنگاه اطلاعات لازم در خصوص جزییات آرایش مدار ها باید ارائه شود. همچنین در صورتی که فیوز های نصب شده دارای لینک هستند در این مستندات باید ذکر شود.
استفاده از استاندارد ها
در نهایت ممکن است این استاندارد ها سختگیرانه به نظر برسند اما به نظر نویسنده در بسیاری از پروژه های فنی در ایران، عدم رعایت همین استاندارد ها موجب بروز خطرات و ضرر ها گردیده است. حتی در پروژه هایی با مقیاس کوچک در شهر های بزرگ به خوبی می توان مشاهده کرد که لیبل گذاری اجزای داخل تابلو برق توسط سازندگان انجام نمی گیرد و بدون رعایت استاندارد ها اقدام به تولید تابلو برق می کنند. عدم وجود مستندات فنی یکی دیگر از ضعف های پیمانکاران حوزه ساخت تابلو برق است که می تواند هزینه های نصب و تعمیر و نگهداری را بسیار بالا ببرد. ما در گروه فنی مهندسی اوج نیرو همواره خودمان را ملزم به اجرای تمامی استاندارد های IEC می دانیم و امیدواریم که دیگر همکاران نیز به صورت جدی با ورود به این بخش کیفیت پروژه های اجرا شده را بالا ببرند.
